Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten

Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten

Auteur
:   J. Emmerig
Gemeente
:   Zaanstad
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2136-1
Pagina's
:   144
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

19 Wat noordelijker in de Oostzijde lag een tweede valdeur; deze latere sluis gaf zijn naam aan het

N oorder Valdeurspad.

De sloot die we zien is de N oorder Valdeurssloot, waarlangs talloze molens gebouwd waren. Op de ansicht zijn dit: de oliemolens 'Het Oude Kaar' (gebouwd in 1680 en verbrand in 191 7) alsmede 'De Quack' (gebouwd voor 1667 en in 1934 gesloopt). Voorts stonden

er langs de sloot nog oliemolen 'De Kaver'(16931898), oliernolenDe Zeef'(1685-1897) en verfmolen 'De Sluiswachter' (1696-1897). Het moet dus in dit buurtje zo'n

tweeeneenhalve eeuw een enorme bedrijvigheid geweest zijn. Rechts is nog een gedeelte van de sluiswachterswoning te zien en links achter de bomen lag de boerderij van Klaas en

Jan Hollebeek. De sluis in de zichtbare toestand dateerde van 1715. Het laatste schip werd op 23 december 1960 geschut. Sluis, brug en bebouwing werden kort hierna ge-

sloopt en maakten plaats voor industriegebouwen en de woningbouw in het Kogerveld.

ZAANDAM

Noorder Valdeurspad

~ Dr. Trenkler Co., leipzie:.

1905. za 38. Nachdruck verboten.

20 Zaanser kan her niet: dit is een beeld van De Hemmes, een echt molenschiereiland. Bier draaide in de 19de eeuw een achttal molens. Dit schiereiland, liggend in het Kalf is langzamerhand een bedrijvencomplex geworden waarvoor nu woningbouwplannen bestaan. Op deze ansicht zien we van links naar rechts de volgende oliemolens: 'De Zaadzaaier', ook weI 'De Lastdrager' genoemd, gebouwdin 1690 en in 1937 onttakeld, waarna het restant in 1947 is gesloopt; 'De Kogmeeuw', bijgenaamd 'De Schijtjager', gebouwd 1690 en gesloopt in 1909; 'De Prolpot', net

boven de schuur van 'De Kogmeeuw' zichtbaar, die in 1657 werd gebouwd en verbrandde in 191 7; 'De Zeemeeuw' , gebouwd in 1639 en eveneens verbrand in 191 7; 'De Oude

Swan' (zwaan) eerder watermolen te Purmerend en in 1727 aan de Hemmes herbouwd, in 1936 onttakeld, waarna de rest in 1945 is gesloopt; 'De Oranjeboorn', gebouwd in

1683 en verbrand in 1941; 'De Roggebloem', ook wel 'De Tasch' genoemd, gebouwdin 1685 en in 1913 gesloopt. Hier draaide dus met recht een olie-industrie.

21 Op deze ansicht zien we de brug die toegang geeft tot de buurtschap Haaldersbroek, een wel zeer oud buurtje waarvan de vermelding al van 1440 dateert. Haaldersbroek, wat broekla.nd van 'De Haal' betekent, werd in de loop der eeuwen nogal verschillend geschreven. Enige voorbeelden hiervan:

Hollaertsbroeck, Haalersbroeck en Hallaerts Broeck kwamen als plaatsaanduiding voor. Historisch gezien wordt zelfs geopperd dat dit de oudste bewonerskern van Zaandam is, hetgeen zal betekenen dat de Kalverpolder omstreeks de 13 de eeuw reeds bewoning kende. Het bruggetje

heeft in de loop der jaren verschillende gedaantewisselingen ondergaan. Voor deze brug heeft er een hoge kippenbrug over de Braak gelegen op de plaats waar de Poel overgaat in de

Braaksloot. Na de vervanging hiervan kwam de op de ansicht voorkomende ijzeren brug, 'De Kalverwip' genoemd. In 1963 werd deze vervangen door de huidige klapbrug. In het

meest rechtse huisje woonde de familie Pelk, met vlak daarnaast de zusters Kreel en Neel van der Nes.

Haaldersbroek t!?~ Ulte. N. J. Boo", Amat.

22 We blijven nog even in de omgeving en zien hier de Haaldersbroekdwarsstraat, een beeld uit 1900. Gelukkig is Haaldersbroek beschermd dorpsgezicht geworden en kan ongerept voor het nageslacht bewaard blijven. Ook nu nog als je dit buurtje betreedt, krijg je het gevoel of de tijd heeft stil gestaan. De vele Zaanse huisjes, stilte, de nostalgische Bakersbrug met een gelukkig bewaard gebleven wegsloot laten je naar vroeger tijden terug dromen. Dar mede hierdoor veel kunstenaars Haaldersbroek bezoeken ligt voor de hand, waar kan je nog met je ezeltje midden op de weg een doekje

penselen? Dit buurtschapje is dan ook kleinschalig en verkeersluw In het verleden hebben hier 2S0 mensen gewoond, maar nu blijft de teller even boven de honderd stil staan. Dit

straatje heette oorspronkelijk Oosteinde met over de wegbrug het Westeinde, later samengevoegd tot de Haaldersbroekdwarsstraat (is dat effe een lange naam!).

ZaandalT

Hurd.rsĀ· broek

23 Eens kende de Zaanstreek enorm veel houtzaagmolens, die tussen 1890en 1910echterin rap tempo verdwenen. Een aantal van de eigenaars die veelal meer mol ens beheerden ging over op stoomzagerijen. Deze nieuwe en veelal moderne wijze van werken was vele malen sneller dan de molenzagerijen. Een nieuw beeld in het Oost- en Westzijderveld en zelfs op plaatsen in de bebouwde kom ontstond. Zagerijen met royale werkruimtes en houtloodsen verrezen in de omgeving. Een nieuw tijdperk had haar intrede gedaan. Na de komst van de elektriciteit versnelde zich dit nog meer en werden veel bedrijven met schaverijen uitgebreid. Op deze wijze heeft een aantal slagvaardige ondernemers het

molenpark vervangen. 'De Held Iozua' in hetWestzijderveld en 'De Gekroonde Poelenburg' aan de Zaanse Schans zijn hiervan nog de zichtbare erfenis. De foto van deze zagerij van Pieter de Lange in Zaandam

werkte gezien zijn pijp mogelijk nog op stoom, hoewel de exhauster op het dak - een afzuiginstallatie voor zaagsel en rap - aangeeft dat de elektriciteit haar intrede ook hier reeds had gedaan. De familie De

Lange begon in 1 757 met een houthandel en dreef talloze molens. Het bedrijf is rand 1960 opgeheven wegens een constante teruggang in de branche.

24- Via de Noorderbrug verlaten we de oostelijke oever van Zaandam om onze weg via de Westzijde te vervolgen. Deze brug lag noordelijk van de huidige Willem Alexanderbrug. De brug die in 1902 werd geopend en de Zaan overspande was 145 meter lang. Het middendeel was voorzien van twee klapbruggen waar schepen tot 14 meter doorgang konden vinden. Voorzien van een flink aantal nostalgisch tonende gaslantaarns was de brug goed zichtbaar. Het was tot 1932 een tolbrug. Tot net na de Tweede Wereldoorlog mochten behoudens het langzame verkeer nog auto's over de

brug. Ondanks een aantal verbeteringen voldeed de brug echter niet meer. Na het gereedkomen van de Willem Alexanderbrug werd hij in 1 976 gesloopt. De ansicht, kort na de fees-

waar later de slachthuisbuurt zal ontstaan. Rechts zien we oliemolen 'Het Rad van Avontuur' die van 1648 tot 1914- dienst deed.

telijke opening in 1902 is genomen van de Koog aan de Zaan zijde. Duidelijk is te zien dat de Oostzijde nog een open veld was. In de verte maalt oliemolen 'De Jager' op een plaats

25 Bij het viaduct in de Westzijde, noordelijk van de spoorlijn, bevindt zich het Blauwe Arendspad. Het pad kende haar eerste padreglementin 1725.Vraeger werd het pad oak wei Bakkerspad genoemd, hetgeen nogal eens verwarring gaf met een gelijknamig pad zuidelijker in de Westzijde. Het pad dankte zijn naam aan oliemolen 'De Blauwe Arend' . Deze in 1656 voor rekening van Claes Dirksz. Blaeuw gebouwde molen werd in 1879 verkocht en gesloopt als 'sta-in-de-weg' ten behoeve van de aanleg voor de spoorlijn Zaandam-Enkhuizen. De molen stand op het baanvak tussen Westzij-

de en Zaan. Op de voorgrand de weg die op dit punt overgaat van Westzijde naar Zuideinde. Links de spoorbaan die aansluit op het baanvak naar Zaandam. Het onbebouwde

land werd in die tijd Westzijderveld genoemd.

26 Hier zien we de Westzijde ter hoogte van het viaduct waarover de spoorlijn naar Purmerend liep. Op deze ansicht was de Westzijde zo'n honderd jaar geleden nog een oase van rust. Aan de linkerzijde veel bomen, waar op die plaats later het bedrijf van Scado verscheen. Over dit terrein ontstond rond 1980, na de sluiting van dit bedrijf nogal wat commotie over de veroorzaakte bodemverontreiniging. Het slootje, achter het hek en de born en, dat ook onder het viaduct doorliep, was eigendom van boer Brinkman. Na zijn vertrek halverwege de vorige eeuw kon dit worden gedempt

en kwam er aan die zijde een trottoir. Het eerste huis rechts werd bewoond door blokmaler]. Pel en daarna door S. Kaper, die chef bij N.V 'Het Hart en De Zwaan' was. Vervolgens het

ketelhuis en daarnaast het gebouw waar de stoommachine stond. Hierna de fabriek 'Het Hart en De Zwaan': deze stoomolieslagerij was eigendom van Adriaan Honig. Naast de

fabriek, die in 1989 gesloopt werd, de winkel van Bes en vlak voor het viaduct bevond zich de houthandel van G. Honig.

27 De Parkstraatuit 1907. Het pad stamt uit 1679, toen hiervoor een padreglement tot stand kwam. Voordien werd het Jan Prinsenpad genoemd, later Noorderkerkpad. Na de aanleg van het Volkspark werd de huidige naam ingevoerd. Opvallend is het grate gebouw rechts op de voorgrand. Dit gebouw werd 'de barak' genoemd en was rond 1900 gebouwd. In de barak werden patienten met besmettelijke ziekten, veelal tyfus, verzorgd. De patienten werden geisoleerd en vele lagen in de houten lighallen ten oosten van dit vormeloze gebouw Het was het eerste gebouw in de

Zaanstreek waar besmettelijke zieken werden verzorgd, voordien was men op Amsterdam aangewezen. Na de nieuwbouw aan de Frans Halsstraat werd het gebouw overbodig en

gesloopt. Op dezelfde plaats verschenen woningen en een badhuis van Het Witte Kruis. In deze buurt werd ook een van de eerste wijkjes sociale woningbouw gerealiseerd; in

de wandeling werden die woningen 'De Tien Plagen' genoemd. De balkvlotten zijn voor zagerij Dekker. Achteraan nog de Parkstraatschool waarboven de Bullekerk uittorent.

2AA 0;"101. PARKSTRAAT. SLOOT.

28 De Zaandammer houthandelaar Cornelis Corver van Wessem was eigenaar van een stuk weiland, het Starven genaamd. Het stukje land lag oostelijk van de vaart ter hoogte van de huidige Parkstraat, Bij hun 40-jarige echtvereniging besloot het echtpaar dit aan de bevolking ten geschenke te geven. De opzet was er een park aan te leggen dat eveneens door de schenkers bekostigd zou worden. Op 12 juli 1889 werd bij Raadsbesluit de schenking in dank aanvaard. In die vergadering werd tevens de naam 'Volkspark' gekozen. Op

17 juni 1890 werd het park onder de tonen van de

'Volksparkmars' geopend. Ret park met een oppervlakte van 4600 m' was voorzien van sierlijke smeedijzeren hekken, een vijver met bruggetjes alsmede een muziektent en

een schitterend paviljoen naar een ontwerp van architect JR. Eilman. Nabij de vijver verrees een gedenknaald ter herinnering aan de schenker. Na de sloop van het paviljoen in

1941 en de muziektent in 1946 bleef er nog maar een schamel stukje park over, waarvan velen het bestaan niet meer kennen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek