Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten

Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten

Auteur
:   J. Emmerig
Gemeente
:   Zaanstad
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-2136-1
Pagina's
:   144
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Zaanstad - Zeven Zaanse dorpen in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

39 Van de Zuiddijk gaan we de kluft afWestzaan in, een situatie die nu nog bestaat. Links het dijkhuis Overtoom 7 met ernaast (niet zichtbaar) de winkel van Van der Horst. Het grate hoogteverschil maakte dat men het huis via een soort luchtbrug toegankelijk moest maken. Rechts nog een stukje van de bakkerij waar indertijd Witkamp zijn brood en banket verkocht. Van de dijk afkomend passeerde men al snel deze in 1 964 gesloopte wipbrug. Met dit soort bruggen was het waterrijke Westzaan ruim bedacht, wat het tot een schilderachtig dorp maakte. Door de verbreding van toe-

gangs- en dorpswegen en de demping van vele sloten is dit beeld in de laatste 25 jaar drastisch veranderd.

40 Zoals reeds eerder beschreven grensde Westzaan aan de boorden van het I]. Na jaren van graafwerkzaamheden werd op 1 november 1876 het Noordzeekanaal opengesteld.

Het kanaal werd de nieuwe zuidgrens van Westzaan.

Bij de aanleg had het kanaal een bodembreedte van 27 meter en een diepgang van 7.50 meter beneden NAP, voor die tijd met driemasters een royaal kanaal. Grater, steeds grater werd alles, dus ook de oceaanstomers, diverse malen werd het kanaal dan ook aangepast. Nu is het 170 meter, wat ruim 6 maal zo breed is als bij de aanleg en werd het eens zo diep en

ligt nu 15.50 m beneden NAP. Deze foto uit 193 1 laat het Noordzeekanaal bij Westzaan zien met nog houten palen voor de elektrische bovenleidingen. Het schip dat voorbijvaart

is de [ohan van Oldebarneveldt, later nog veelvuldig voor troepentransporten naar het voormalig Nederlands Indie gebruikt. Ook vervoerde dit schip in de naoorlogse jaren veel Hol-

landers die naar hun emigratiebestemmingen in Australie, Canada en Nieuw Zeeland vertrokken.

41 Een boomrijk stukje verleden omstreeks 1900. We bevinden ons mer aan het Zuideinde van Westzaan. Zuideinde was de naam voor het zuidelijk stuk]e dorpsweg en in onze streek een nogal veel voorkomende aanduiding, die eveneens in Koog aan de Zaan, Assendelft, Wormerveer en Oostzaan voorkwam. In de vorige eeuw werd de post nogal summier geadresseerd, wat

veel foute bezorgingen in de diverse Zuideinden ten gevolge had. We zien achter de bomen nog net een van de wieken van de blauwselmolen 'De Blauwe Hengst' (gebouwd rond

1700) die in 1847 werd afgebroken en door een andere werd vervangen die er tijdens deze opname nog stond. Bij de opening tussen de bomen een rustiek bruggetje dat de wel-

luidende naam 'Brug van Davidson' droeg. Net zichtbaar zijn ook de gebouwen van Molenaar, de bekende kindermeelfabrikant. Hier bevonden zich het kantoor, de fabricageafdeling en de

inpakkerij. Het Zuideinde is nooit een echt brede weg geworden, maar honderd jaar geleden was hij wel erg smalletjes.

42 Op deze door Mol getekende ansicht staat de blauwselmolen nog in volle glorie. Na de sloop van de eerdere molen in 1847 werd op diezelfde plaats de uit Assendelft afkomstige molen 'HetWelvaren' gebouwd, die in de volksmond echter de naam van zijn voorganger bleef behouden. De molen is in 1907 afgebroken en in Oudekerk a.d. Amstel als korenmolen herbouwd. Het fabricageproces bij de blauwselfabriek was nogal kostbaar en intensie£ De blauwe kleurstof werd gemalen uit kobalt dat onder andere uit Saksen en Bohemen afkomstig was. De zo verkregen verfstof waar-

mee het bedrijf in 1 70 1 startte werd naast gebruik in verf vooral als verfstof in de porseleinindustrie gebruikt, het bekende Delfts blauw was hiervan het gevolg. Het bedrijf van Avis

dat oorspronkelijk startte met een rosmolen, schakelde na de windmolenperiode in 1833 over op stoom. In zijn soort een van de eerste bedrijven in Nederland die stoomtractie ge-

bruikte. De vreemde schoorsteen links op de ansicht geeft aan dat ook de techniek van schoorsteenbouw nog in de kinderschoenen stond.

43 Een luchtopname uit 1930 van de houthandel

P. Rot en Zn. Het bedrijf startte in 1886 toen Pieter Rot met een geleend tientje een handeltje in brandhout began. Naderhand werd dit een handel in sloop-, brand- en timrnerhout. De zaken floreerden en langzamerhand werd het een echte houthandel. Het bedrijf nam in 1918 de eveneens in Westzaan gevestigde houthandel van A. de Lange & Zn. met stoomzagerij 'De Huisrnus' , die later in 'De Adelaar' werd gewijzigd, over. In 1938 breidde het bedrijf fars uit met een schaverij en lijstenfabriek. In 1945 veranderde de naam in Rate. Het

personeelsbestand in 1960 was reeds 275 personen. In deze periode werd de coaster 'Westzaan' in opdracht van Rate gebouwd voor eigen houtvaart, maar de komst van grotere en beter

uitgeruste schepen maakte dat dit avontuur slechts twee jaar duurde. Na diverse fusies ontstonden landelijk zeven filialen met het moederbedrijf aan het Zuideinde. In juli 1991

werd het bedrijf verkocht en doar PontMeyer overgenomen, onder welke naam het nu nag actief is.

44 Het landelijke gezicht in de Middel nabij de Spijkersloot. Deze foto uit 1937 geeft nog een goed beeld van de landelijke rust: waterpartijen, eilandjes en veel weidegebied. Een weids gezicht op het buurdorp Assendelft waar een kerk vertelt: hier wonen ook nog mensen. Dat nabij deze plek nu de A9 is aangelegd en in het zichtbare gebied over de Nauernasevaart het nieuwe 'Saendelft' ontstaat zal men ten tijde van deze opname nooit hebben kunnen bedenken. Woningbouw is in onze snd groeiende streek nu eenmaal bittere noodzaak, maar we spreken wel eens van 'horizonvervui-

ling'. Koester deze kijk uit de tijd van 'toeu' als een dierbare herinnering van hoe mooi ons Zaanse veenweidegebied eens was. Gelukkig zijn er in onze omgeving nog beschermde

gebieden als 'De Reef' , maar [e vraagt je stilletjes af 'Hoe lang nog?'

45 Molen 'De Cacaoboom' stond bezuiden het Guispad en ten westen van papiermolen 'De Schoolmeester'. Dit Westzaner molentje kwam oorspronkelijk uit Zaandam en stond eertijds nabij de Oostzijde en Noorderbrug. Oorspronkelijk was het een snuifmolen geweest en als zodanig in 1 756 gebouwd, in 1830 is de molen afgebroken en in Koog aan de Zaan als cacaomolen herbouwd. Na ruim dertig jaar werd de molen wederom afgebroken om nu naar Westzaan te verhuizen. Als cacaomaler was het toen al gauw met hem gedaan en werd hij ingericht als koffiedoppenmaler. Op de

avond van 16 februari 1900 brak er brand uit en de molen was reddeloos verloren. De molen had een houten bekleding en stond, zoals duidelijk te zien is, op het woonhuis

van de molenaar. Op het erfwerd later blauwselfabriek Nanninga, van Dillewijn & Co. gebouwd.

46 Westzaan was een echt molendorp; volgens Boorsrna's boek 'Duizend Zaanse Molens' zijn er 106 molens in bedrijf geweest. Een bijzonder soart van deze wiekendraaiers was de mosterdmolen. Op de ansicht ziet u 'De Veldbloem' die voor 1869 werd gebouwd en tot omstreeks 1925 in gebruik is geweest. Na buiten gebruik

te zijn gesteld werd de molen, die al danig vervallen was, in 1930 gesloopt. Hij was eigendom van winkelier Dirk Kat en is tot zijn einde in familiebezit gebleven. De familie Kat produceerde met hun molen een buitengewoon goede kwaliteit mosterd waar, tot ver buiten de Zaanstreek, veel vraag naar was. De molen stond op een stuk land achter de

].J. Allanstraat 84. Het

paadje langs de Gouw en de molen voerde naar olieen later specerijenmolen 'De Roggebloem'. Ten tijde van deze opname was deze laatste molen al op 6 mei 1898 verbrand. In de op de ansicht zichtbare schuur is hierna de productie van specerijen voortgezet.

Het bedrijf'brandde op

5 juni 1942 af

47 Een foto uit 1930 genomen ter hoogte van de terreinen van korfbalvereniging Roda. Een flinke waterpartij siert ook hier het Westzaner dorpsbeeld. We zien de hervormde kerk, waarvan de oorsprang in het diepe verleden verborgen ligt. Adriaan Loosjes repte in 1794 in

zijn befaamde streekboek 'Zaanlandsche Dorpen' over een ontstaan van voor 1300; Gosse Oosterbaan in zijn boek 'De Kerk in het midden' over het jaar 1400. De waarheid zal wel ergens in het midden liggen, dus heel oud. Oorspronkelijk was de kerk veel grater en voorzien van

een 42 meter hoge toren. De kerk werd tijdens de Spaanse troebelen op 19 februari 1574 grotendeels verwoest en, hoewel kleiner, herbouwd. In 1 761 werd de kerk van een spits voorzien. De toren stortte op 1 januari 1843 met donderend geweld in. De kosterswoning werd be-

dolven en het weeshuis ernstig beschadigd, acht mensen kwamen hierbij om het leven. Links zien we nog het weeshuis, dat na de sloop op de Zaanse Schans als restaurant 'De Hoop op d' Swarte Walvis' is herbouwd.

48 We zien hier het

einde van de Lambert Meliszstraat in 1934. Rechts bevindt zich het Hotel 'De Prins' en het muurtje links behoort bij het kerkhof naast de hervormde kerk. Het Rechthuis neemt ook hier een dominante plaats in. Hoewel de bebouwing wat gemoderniseerd is, bleef op dit plekje gelukkig nog veel van het oude. Het paad]e met de voor die tijd gebruikelijke handkar dient tegenwoordig als parkeerplaats. De begraafplaats is elders in Westzaan aangelegd, maar zo'n foto heeft ook nu nag veel herkenbare zaken.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek