Zijpe en Hazepolder in oude ansichten

Zijpe en Hazepolder in oude ansichten

Auteur
:   A.A. Schouten
Gemeente
:   Zijpe
Provincie
:   Noord-Holland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-4507-7
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Zijpe en Hazepolder in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Sinds de ontwikkeling van de fotografie worden ansichten, prentbriefkaarten, in grote hoeveelheden gebruikt om een groet over te brengen aan anderen en een beeld te geven van waar men verbleef of woonde. Zoals zoveel van het oude, zijn de ansichtkaarten schaars en een kostbare herinnering geworden.

Dit boekje laat u een aantal beelden zien van de Zijpe en Hazepolder van voor het begin van deze eeuw tot aan de Tweede Wereldoorlog; tekenen van leven uit grootmoeders tijd. De historie is ook voor een deel te zien uit de werken en gebouwen van vroeger. De dijken, de molens, de lange rechte wegen en vaarten met bruggen en duikers met aan de noord- en zuidzijde de sluizen. Een groot deel van het tiental dorpen en gehuchten is genoemd naar de plaatselijke brug of sluis, die veelal het centrum vormt.

Door de be elden van vroeger wordt de herinnering van de oudere bewoners opnieuw levend en voor de jongeren is het een bewijs van de noeste arbeid van de ouderen; tevens een aansporing te blijven vemieuwen. Heel vroeger was de duinstreek jachtgebied van de adel en de kooplieden uit de grote steden. De bosbeplanting, het Kloosterbos, Wildrijk en de eendenkooien zijn er nog van over gebleven en dienen opnieuw de recreatie die zeer in trek is, doch nu voor aIle bevolkingsgroepen!

Op de ansichten is niet te zien dat het land aan de oostzijde van de polder meer vruchtbaar was dan aan de westzijde, waar, het zoute zeezand de kustlijn vormt. Oude kaarten tonen aan dat heel vroeger dat deel van de polder uit nollenland bestond (stuifheuveltjes) en onvruchtbaar was. Zoals zoveel polders was het voomaamste voortbrengsel uit het plantenrijk

het gras. Het voomaamste voortbrengsel uit het dierenrijk was de koe! Tot de dag van vandaag is dit grotendeels zo gebleven en er is aIleen verschil in de hoeveelheden van opbrengst. Eeuwen lang was grasland de beste manier om polderland te gebruiken. Het paste uitstekend bij de grote hoeveelheid water die in de polder aanwezig was. Voorheen was het niet rendabel om van zavel- en zandgronden bouwland te maken; de ontwatering was er niet geschikt voor en bemesting was te duur. Pas in het begin van deze eeuw is al het land van de Zijpe en Hazepolder in gebruik genomen. Een gemiddeld veeteeltbedrijf van veertig hectare kon vroeger dertig koeien houden, waarvoor drie mensen nodig waren. Nu heeft men ten minste vier koeien per hectare en een veel grotere melkproduktie per koe dan vroeger. Nu zijn het aIlemaal eenmansbedrijven geworden, want het is financieel niet mogelijk om er een vaste hulp, een "werkman" op na te houden.

De vroeger waardeloze zandgronden langs de westzijde van de polder geven nu een driemaal zoveel grotere financiele opbrengst als de oostelijk liggende klei- of zavelgronden; ook de landwaarde is vele malen hoger. Na de Tweede Wereldoorlog is men begonnen met de bioembollenteelt, waarvoor het duinzand favoriet is. Ook worden er veel lelies geteeld en wortelen. Het laatste is weI een zeer speculatieve teelt, doch de gemiddelde opbrengst is hoog. Wegens het ontbreken van bestrijdingsmiddelen en de hoge kosten van kunstmest was er vroeger geen mogelijkheid voor deze gewassen. Maar de allerhoogste landwaarde en geldelijke opbrengst komen uit de recreatieparken, die de grootste gedaanteverwisseting

van de kuststrook hebben veroorzaakt. Door verregaande overheidsbemoeiing, de planologie en de bestemmingsplannen wordt getracht het natuurgebied in even wicht te houden. Sinds het Noordhollands Kanaal is gegraven (1824), heeft de polder een zeer goede afwatering gekregen en voor de bedrijven een betere aan- en afvoerweg voor de produkten. Elk dorp had zijn vletterlieden, vee- en vrachtschippers; de laatsten had den hun schepen uitgerust met een kajuit voor personenvervoer. Helderse bootdiensten, onder andere de "Esona", onderhielden diensten op Alkmaar en Amsterdam en had den steigers in ieder dorp en gehucht. Voor de ontwikkeling van de dorpen langs het kanaal werden nieuwe perspectieven geboden. In de eerste tijd passeerden veel Oostindievaarders en andere grote schepen het kanaal; zij werden met paarden getrokken en voor de grootste schepen waren soms 24 paarden nodig. Voor een paard kreeg men weI 80 cent per uur! 't Zand, een wisselplaats van paarden, had veel werk aan het stallen en voederen van de paarden en ook het mennen langs de .Jaaspaden". De opkomst van de stoommachine voor de schepen en het in gebruik nemen van het Noordzeekanaal, de den de hoop op ontwikkeling vervliegen. De bedrijvigheid, melkfabrieken en handel floreerden evenmin. Zo zijn de vlotbruggen met de dorpjes hetzelfde gebleven. Zij zijn uniek in de wereld doch geven veel ongemak voor de bewoners en het nog steeds groeiende verkeer.

Een spoorwegverbinding is de Zijpe en Hazepolder ontgaan. Bij de aanleg van de spoorweg Alkmaar-Den Helder (1870) is er nog een strijd geweest tussen Anna Paulowna en Zijpe. De laatste wilde de spoor-

baan een grotere bocht door de Zijpe laten maken, met een station in een van de dorpen. Het is een station in Anna Paulowna geworden en een halte te Oudesluis; de laatste is in 1937 opgeheven. De meer zuidelijke bewoners van de Zijpe en Hazepolder maakten later (1916-1935) gebruik van de stoomtram van Schagen, die over Schagerbrug en langs de Ruigeweg over de Zijpersluis naar Schoorl, Bergen en Alkmaar ging. Hoe blauw de lucht en hoe groen het gras is met onwaarschijnlijk grote kudden koeien en schapen, kan men bewonderen vanaf de omringende dijken. "Bomen willen er slecht groeien" is een Westfriese uitdrukking, die men begrijpt als men de verwaaide kruinen van de bomen niet hoger ziet dan de schoorstenen van de boerderijen. Naar de Pettemer of Hondsbosse zeewering gezien, is er helemaal geen struik meer aan de groei te krijgen; de Hazepolder en de Leihoek zijn de kaalste plaatsen.

Door de harde zoute zeewinden die onafgebroken het land binnenkomen en de schrale grond, zijn de bosbeplantingen langs de Ruigeweg, de Rijksweg en de eendenkooien sinds mensenheugenis niet veel hoger geworden. Zo zijn de bomen in de Zijpe en Hazepolder nooit "tot in de hemel gegroeid" en deze beeldspraak is door alle tiiden van toe passing.

Er zijn vele mensen gekomen en even zovelen zijn weggegaan met of zonder voldoening. Hun werk is gebleven en we zien er wat van op de oude ansichten. Soms staan de mensen er alsof zij willen zeggen: "De Groeten uit de Zijpe en Hazepolder! "

1. Schagerbrug, de brug over de Grote Sloot in de Schagerweg, is het centrum van het dorp. Men zegt dat rijke boeren naar Alkmaar of verder gingen om te rentenieren; de armsten bleven bij hun kinderen op de boerderij en de middenmoot ging naar Schagerbrug. Vroeger schommelden de prijzen voor het vee nog meer dan nu. In een jaar tijd kon een koe f 800,- kosten en de prijs kon zakken tot f 200,-! De renteniers in Schagerbrug moesten daarom wel eens zuinig aan doen en bakten "heerkoeken", een platte koek van tarwemeel, op de hete plaat van het fornuis. In de volksmond werd het dorp wel "heerkoekendorp" genoemd!

2. Hier is de brug naar het noorden gezien. Er waren drie beurtschippers, Lichthart voor vee en P. de Waard, Bruin en Molenman voor de losse vracht. Aan een heel groot deel van de woningen en boerderijen in het dorp is de oorspronkelijke vorm niet meer te herkennen; soms is het pannendak hetzelfde gebleven en er zijn daken met pannen van enige honderden jaren oud. De Grote Sloot was breder dan nu, toen waren er geen rietkragen vanwege het zoute water of van de vele schepen die passeerden zoals bijvoorbeeld elke dag de melkschuit. Nu moet men voor het kroos- en rietvrij houden met een speciale boot varen.

3. Schagerbrug met de Schagerweg. De woning links was vroeger van burgemeester De Moor, de vader van een van de zoons die garage De Moor heeft gesticht. Sinds 1936 heeft de Zijpe en Hazepolder, het waterschap, deze woning gekocht, die als secretarie diende en woning was voor de secretaris-penningmeester, Op het vrij liggende stukje grond links is het kantoor van de technische dienst gebouwd, tevens woning voor het hoofd van die dienst. Vanwege de samenvoeging van de polder in het waterschap "De Aangedijkte Landen en Wieringen", zijn de gebouwen verkocht.

4. Jan Broer, tweede van rechts, was eigenaar van het cafe-restaurant en hotel "Ret Wapen van de Zijpe" te Schagerbrug. De "Koepel" is gebouwd in l785 en is sinds die tijd vergaderzaal van de hoofdingelanden, het grote bestuur van de Zijpe en Hazepolder. Met de eerste eigenaresse kwamen de bestuurders overeen dat het deel van de bouwkosten over zestien jaar zou worden terugbetaald. De koepel mocht aileen aan "fatsoendelijke lieden" worden verhuurd en niet als danskamer worden gebruikt! Ret polderbestuur is opgeheven en voor dit soort gebouwen is het een slechte tijd.

5. Het huis van de notaris te Schagerbrug werd tijdens het maken van deze opname bewoond door kandidaat-notaris Van Os. Het meisje met het hondje is de moeder van Daan Pool, een zeer bekend persoon van de Oudesluis; zij werkte in het huis. De jongen in de boom was een ondeugende zoon van de familie Van Os, die het personeel en de buren wel eens boos maakte! De notaris droeg bij zijn werk een pruik die elk jaar werd vernieuwd; het kostte wel vijfhonderd gulden, meer dan de gehele personeelskosten. Nu is het notariaat gevestigd in de voormalige pastorie van de hervormde kerk.

6. Het oude gemeentehuis van Schagerbrug stond op dezelfde plaats als het tegenwoordige, dat in 1908 is gebouwd. Het oude gemeentehuis had een breder front en het verste gedeelte was het arrestantengebouwtje. Bij de afbraak heeft men juist dit gedeelte laten staan en het is na een opknapbeurt nu in gebruik als winkel. De oudheidkamer van de Zijpe, die er voorheen was, is verplaatst naar een vleugel van het gemeentehuis aan de Schagerweg. Het gebouwtje heeft ook nog lange tijd als brandweergarage dienst gedaan.

7. Dit was bet tweede gemeentebuis van de gemeente Zijpe; bet is sinds enige jaren verlaten en gevestigd aan de Scbagerweg, in bet voormalige bejaardenbuis. De gemeente grensde aan de Noordzeekust met de Hondsbosse en Pettemer zeewering; buiten bet boofddorp zijn er zestien kernen en buurtscbappen. Toen de Anna Paulownapolder was drooggemaakt beeft men dat gebied bij de gemeente Zijpe gevoegd, tot bet in 1870 een zelfstandige gemeente is geworden. De gemeente Petten is in 1927 samengevoegd met de gemeente Zijpe. Vroeger yond iedere inwoner zijn bestaan in de gemeente; nu werkt minstens vijfenveertig procent van de beroepsbevolking buiten de gemeente.

8. Schagerbrug vanaf de brug naar het noorden gezien. Er ligt een jaagschuit voor de wal; het kan de kerkschuit zijn geweest. De kerkgangers van de doopsgezinde kerk "De Vermaning" te Oudesluis werden opgehaald en thuisgebracht. De gehele zondag tussen de melktijden ging er mee heen! De met steen beklede oeverbescherming is met het afnemen van het varen verloren gegaan en nu zijn het soms brede rietkragen.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek