Zuiddorpe en Overslag in oude ansichten

Zuiddorpe en Overslag in oude ansichten

Auteur
:   C. van Winkelen
Gemeente
:   Axel
Provincie
:   Zeeland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1368-7
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Zuiddorpe en Overslag in oude ansichten'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

In de serie "in oude ansichten" is het thans mogelijk een deeltje te wijden aan de oost-Zeeuws-Vlaamse dorpen Zuiddorpe en Overslag. Behalve het geringe aantal inwoners vertonen beide dorpen diverse andere overeenkomsten, waarvan we in deze inleiding er enkele noemen. Ze liggen beiden in het zuiden van oost-ZeeuwsVlaanderen, tegen de Belgische grens. De bevolking is nagenoeg voor honderd procent rooms-katholiek. Beide dorpen waren destijds zelfstandige gemeenten. Bij de herindeling van de gemeenten van Zeeuws-Vlaanderen (per 1 april 1970) werden beide dorpen bij de naburige nieuwe gemeente Axel gevoegd.

Zuiddorpe. Het grondgebied van Zuiddorpe bestond uit de Moerspuipolder en de Zuiddorpepolder, die verdeeld is in een noordelijk en een zuidelijk deel. Zuiddorpe ligt ongeveer zes kilometer ten oosten van Westdorpe aan de "overzijde" van de Kanisvlietgronden, ongeveer op de scheiding van het noordelijk en zuidelijk deel van de Zuiddorpepolder. Het oude Zuiddorpe was al vroeg in aanzien. Bekend in dit gebied was het geslacht GistelIes, waarvan Joost van GistelIes in hoog aanzien stond bij hertog Karel van Bourgondië, die hem in 1467 in de Luikse oorlog op het slagveld tot ridder sloeg. Tot de voormalige zelfstandige gemeente Zuiddorpe behoorden ook de buurtschappen Bontekoe, Boschdorp, Molenhoek, Muis, Oudepolder, Ratte, Schaapdijk, Sterre en Waterhuis. Vroeger was Zuiddorpe veel groter, maar ten gevolge van de diverse oorlogshandelingen ging een gedeelte van het in de Moerspuipolder (ten noordoosten van de grotere Zuiddorpepolder) gelegen Zuiddorpe verloren. Vele huizen werden verwoest.

Toen door de provincie Zeeland in 1932 besloten werd een provinciaal wegenonderhoudsfonds in te stellen, dat goedgekeurd werd bij Koninklijk Besluit van 26 november 1932, werden de laatste tollen in Zeeuws-Vlaanderen afgekocht. Hieronder was ook de tol op de weg Zuiddorpe-Overslag. In de huidige Moerspuipolder lag het Moerspuifort. Dit was een ten zuidoosten van het dorp gelegen vijfhoekig fort, het grootste in de "Axelse linie". Dit fort lag rondom in het water en was door twee dammen verbonden met het hoger gelegen omringende land. Het had een bezetting van ongeveer een driehonderd man, waaruit de toenmalige Hervormde Gemeente van Zuiddorpe is voortgekomen, die destijds door de predikanten van Axel werd bediend en later met die van Axel werd samengevoegd. Nadat het fort door de inundaties van 1672 vernield was en later (in 1688) grotendeels geslecht werd, werd het in 1701 hersteld. De aarden omwalling is nog duidelijk in het terrein terug te vinden. Overslag. Een half uur ten zuiden van Zuiddorpe ligt het gehucht Overslag op de Belgische grens, die dwars door dit kleine dorp loopt. Het grondgebied van de voormalige gemeente Overslag wordt gevormd door de Overslagpolder (1672), de Varempépolder (1698) en de Moerbekepolder (1699). De tussen haakjes geplaatste jaartallen geven het jaar van de inpoldering aan. Overslag was destijds een van de belangrijkste overgangen van Nederland naar België waar een grenskantoor of douanepost was ingericht. Ten oosten van de Overslagpolder lagen het

"Keizersputje" en de "Put van Waes", tussen Overslag en Zuiddorpe. Het waren de meest zuidelijk gelegen wielen in Zeeuws-Vlaanderen. In Overslag zouden destijds de schepen, die van de "Axelsche Soetevaart" of "Het Axels Vaardeken" in de richting van het Belgische Wachtebeke naar Gent voeren, "overgehaald" zijn. Dat zou dan gebeurd zijn met behulp van een overtoom. (Een overtoom is een waterbouwkundig kunstwerk, waar schepen werden overgeslagen of overgehaald, om van het buitenwater op het binnenwater te komen of omgekeerd.) De naamsafleiding van dit knusse dorpje zou dus simpel zijn. (Zie de beschrijving van het wapen van Overslag, dat elders in dit platenboekje met de afbeelding voorkomt.) Als bijzonderheid kan nog worden vermeld dat Overslag zelf geen kerk bezit, zoals het naburige Zuiddorpe. De bewoners van Nederlands kleinste zelfstandige gemeente gingen aan de andere zijde van de dijk, op keizerlijke bodem naar de heilige mis. Ondanks de samenvoeging van Zuiddorpe en Overslag bij de nieuwe gemeente Axel, bleef de gezellige sfeer in de beide dorpen bestaan.

Aan het einde gekomen van deze inleiding, gaan we beginnen aan onze rondgang door het Zuiddorpe en Overslag uit grootvaders tijd. De samensteller wenst u daarbij niet alleen veel lees- maar ook veel kijkgenot.

1. Voordat we met onze rondgang door het oude Zuiddorpe uit grootvaders tijd beginnen, gaan we eerst eens de omgeving van dit landelijk gelegen dorpje verkennen. Op het situatiekaart je, dat dateert van 1866, ligt de voormalige zelfstandige gemeente Zuiddorpe vlak aan de Belgische grens. Zuiddorpe ligt in een vruchtbaar gebied, dat bestaat uit zeeklei. Het grondgebied van Zuiddorpe grenst ten noorden aan dat van Axel, ten oosten aan dat van Koewacht, ten zuiden aan dat van Overslag en België en ten westen aan het grondgebied van Westdorpe. De gemeente Zuiddorpe had destijds een oppervlakte van 1051 bunders en het dorp met omgeving telde 975 inwoners. Sedert de gemeentelijke herindeling van Zeeuws-Vlaanderen per 1 april 1970 behoort Zuiddorpe tot de nieuw-gevormde gemeente Axel.

JII'I'~ ~~c. r ... l'" L r.~ ~ ,., LUU VJ. r- r~ .

5<"1".1 ?..?? , 1: 50000.

x

E

If ?? /l· .. r.' .?....?

~----- _.~._--_. - ....? ,

.9" ?? ,./N., ????

_. - ._~- --'

s, ?.?? ,·, ?? K ?? ..,ff-:? c_ .? ~ ...,

bJ'0

V_l~

? K"l; l

'u 'u.. u.: .... _J ??

2.

De liefde tot syn lant is ieder aangeboren.

Links: op het tweede plaatje van dit platenboekje "Zuiddorpe en Overslag in oude ansichten" treffen we het wapen aan van Zuiddorpe. De omschrijving van dit wapen luidt als volgt: 31-7-1817. In goud, drie boekweitbloemen aan een takje in natuurlijke kleuren. Dit wapen illustreert de legende dat Joost van Gistelles (1446-1525), de grote reiziger van Zuiddorpe, deze bloempjes zou hebben meegebracht uit het Heilige Land.

Rechts: op deze "burgemeestersfoto" komen de drie laatste burgemeesters van Zuiddorpe voor. Links M.A.B. Puylaert (burgemeester van 1940 tot 1961), in het midden A.c. van Waes (burgemeester van 1916 tot 1940) en rechts A.J.M. Kesbeke (burgemeester van 1961 tot 1971).

ZUIDDO:Q.PE

(j

3. Na de herindeling van de gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen Cl april 1970) behoort Zuiddorpe tot de nieuw-gevormde gemeente Axel. Op dit plaatje zien we de weegbrug "Bontekoe" in Zuiddorpe. Tijdens de bietencampagne werden de suikerbieten per kar aangevoerd. De ZVTM (Zeeuws-Vlaamse Tramweg Maatschappij) vervoerde ze dan verder naar de suikerfabrieken van Sas van Gent en Moerbeke (België). Links, met spa, staat de weger van de ZVTM. De andere heren noemde men de "tarramakers" . Ze namen steekproeven, maakten de bieten in een mand schoon en bepaalden de tarra. Rechts poseert een man met hoed; hij was controleur van de suikerfabriek.

4. Wanneer we vanuit de richting Axel naar Zuiddorpe gaan, zien we vlak bij dit dorpje, aan de rechterzijde van de weg, een groot gebouw staan. Vroeger woonden daar de zusters, van wie we er één zien staan bij het groepje kinderen. Later werd dit grote gebouw aan zijn oorspronkelijke bestemming onttrokken en werd het een tehuis voor bejaarden, "De Lindenhof" genaamd. De architect, die bij de bouw in 1931 een groot aandeel had, was de heer F.P. J oledh-Rouleau.

5. Links: bij de fotograaf Emile Beemaert uit het Belgische Lokeren werden destijds diverse ansichtkaarten van Zuiddorpe uitgegeven. Op een van die kaarten zien we de rooms-katholieke kerk van Zuiddorpe, die gewijd was aan Onze Lieve Vrouw Maria Hemelvaart. Hier zien we de kerk met voorplein, zoals op het plaatje duidelijk te lezen staat. De fiets had toen in Zuiddorpe reeds zijn intrede gedaan. Wie de kinderen zijn, die met hun fiets voor de fotograaf poseren, is helaas niet bekend.

Rechts: in 1924 werd van de rooms-katholieke pastorie in Zuiddorpe deze foto gemaakt. Bij de ingang naar dit kapitale gebouw staat de toenmalige pastoor, die we herkennen aan zijn ambtskleding. Naar alle waarschijnlijkheid is dit pastoor Laurentius van Raamsdonck. Thans (1981) wordt dit pand bewoond door de heer Dekker, afkomstig uit het naburige Zaamslag en directeur van een veevoederfabriek in België.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek