Zuilichem in oude ansichten deel 1

Zuilichem in oude ansichten deel 1

Auteur
:   J.H.G.J. van Heeswijk
Gemeente
:   Brakel
Provincie
:   Gelderland
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1799-9
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Zuilichem in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Van de oude dorpskern van Zuilichem ~ de bebouwing langs de Waaldijk - is na de dijkverzwaring weinig meer overgebleYen. Verbetering van de Waaldijk was nodig om mens en dier te beschermen tegen onverhoedse aanvallen van het water; dijkdoorbraken die ook het dorp Zuilichem in het verleden meermalen hebben getroffen (1666, 1709, 1799 en 1861). Dit doet echter niets af aan het feit dat de vrij ingrijpende kaalslag van de oude kern van het dorp de geboren en getogen Zuilichemer aan het hart is gegaan.

Zuilichem is een oud dorp met een rijke geschiedenis, die nog lang niet doorvorst is. Hoewel Zuilichem in de geschreven bronnen pas in 1143 voorkomt, is dit dorp, of althans de bewoning, zeker veel ouder. Het oudheidkundig bodernonderzoek, dat in het laatst van de Tweede Wereldoorlog in de Bommelerwaard plaats had, heeft aan het licht gebracht dat de plaats van het huidige dorp reeds in de negende eeuw bewoond was. Bij dit onderzoek, samen met de bodemkartering, is op Zuilichems grondgebied ook een vijftal Romeinse vindplaatsen ontdekt. De bewoners in de Romeinse tijd en ook die nog lang daarna waren voldoende veilig voor overstromingen als zij de van nature hogere delen in het terrein opzochten om hun huizen te bouwen.

In de middeleeuwen blijkt de bevolking van Zuilichem weggetrokken te zijn naar de hoger gelegen gronden langs de dijken, de overslaggronden. Mogelijk is ook de bevolking van Zuilichem in die tijd teruggelopen. Tegelijk met of kort na de aanleg van de dijken, omstreeks 1300, worden de bewoners

van de Bommelerwaard gedwongen om hun woonplaatsen op te hogen, aangezien de dijken niet altijd voldoende be scherming boden tegen het water. De talrijke dijkdoorbraken en de daarbij ontstane grote en kleine wielen getuigen daarvan maar al te zeer. Waar dit mogelijk was, heeft de mens de dijken zelfs gebruikt om er aan te gaan wonen. Zuilichem is daar een duidelijk voorbeeld van. Een typisch dijkdorp. In hoefijzervorm gebouwd om de Ham, is Zuilichem gelegen op een langgerekte reeks opgehoogde woonplaatsen, omgeven door veel onland, dat de grand voor die ophogingen heeft geleverd. Evenals aile bewoners van de Bommelerwaard, hebben ook de inwoners van Zuilichem een eeuwenlange strijd gevoerd tegen het water. Doordat de rivier de Waal haar stroom in het midden van de zeventiende eeuw aan de oostzijde van het dorp Zuilichem tussen de hervormde kerk en de Nieuwstraat steeds dichter naar de dijk verplaatste, moest de Waaldijk steeds meer landinwaarts gelegd worden. Dit had tot gevolg dat het eens zo trotse kasteel van de heren van Zuilichem steeds dichter bij de dijk kwam te liggen en uiteindelijk voor die waterkering moest worden gesloopt.

Het dorp Zuilichem moet vroeger veel belangrijker geweest zijn dan thans. Anders valt het niet te verklaren dat graaf Reinald bij handvest van 27 maart 1335 een van de twee schepenbanken in de Bommelerwaard te Zuilichem vestigde. Het was een streekrechtbank met middelbare jurisdictie. Onder deze Hoge Gerichte ressorteerden Gameren, Nieuwaal, Zuilichem, Brakel, Aalst, Bruchem, Kerkwijk en Delwijnen.

In de middeleeuwen was in Zuilichem ook een tol op de rivier. Deze landsheerlijke tol kom t het eerst voor in 1294 en wordt het laatst genoemd in 1317. V66r 1348 werd deze tol overgebracht naar ZaltbommeL

In 1895 werden op het terrein van de steenfabriek te Zui1ichern sporen van een palenconstructie ontdekt, die, naar de mening van de heer W. Pleyte, een brug van de Romeinen zou zijn geweest. Zijn bewijsvoering wordt echter door de tegenwoordige archeologen te zwak bevonden. Eerder zou kunnen worden gedacht, zo dit althans een brug is gewecst, dat deze met de tol op de rivier te maken had.

Naast de met kortere of langere tussenposen terugkerende dijkdoorbraken hebben de inwoners van Zuilichem ook voortdurend strijd moe ten voeren tegen de wateroverlast in de winter en in het voorjaar. Kwel en slechte afvoer van het regen water veroorzaakten vooral dat de laagste gedeelten van de polder maandenlang onder water stonden, Deze jaarlijks terugkerende inundatie was niet bevorderlijk voor een goede graslandvegetatie en het bouwland kon eerst laat bewerkt worden. Daardoor was het laag gelegen grasland in de polder aileen geschikt voor het extensief beweiden met paarden of jongvee of voor winning van handelshooi. Dit laatste ging voornamelijk naar de Zui1ichemse hooipers, om vervolgens per schip naar Engeland, Antwerpen en Amsterdam vervoerd te worden. Jarenlang heeft de hooipers aan vele Zui1ichemers een goede boterham bezorgd. Zo was het ook met de steenfabriek. Maar beide bedrijven waren erg conjunctuurgevoelig

en zeer afhankelijk van het weer en het water. Zij hadden jaren dat zij geheel of gedeeltelijk stillagen, Toch was de economische structuur van Zui1ichem overwegend agrarisch, met vele k1eine bedrijfjes, die geregeld aan de rand van het bestaansminimum leefden.

Dit is, ruw geschetst, het beeld van de tijd waarover dit boekje handelt.

Verantwoording

Door de dijkverzwaring is het dorp Zuilichem de laatste jaren sterk veranderd. Dit was een van de redenen om de beelden van het oude dorp, die bij velen nog herinneringen zullen oproepen, in een boekje vast te leggen. Een andere reden is de grote belangstelling die er onder de bevolking van Zui1ichem blijkt te bestaan voor de geschiedenis van hun dorp. Dit is mij onder andere bij de samenstelling van dit boekje overduidelijk gebleken. Mijn dank gaat dan ook uit naar al diegenen die mij bij de samenstelling behulpzaam waren. In het bijzonder naar mevrouw J.A.C. Timmer-Croin, uit wiens verzameling prentbriefkaarten en foto's ik mocht putten.

De toegemeten ruimte is er de oorzaak van dat niet aIle materiaal dat ter mijner beschikking stond in dit boekje verwerkt kon worden. Jammer genoeg moest ik een selectie toepassen. De mogelijkheid is dan ook niet uitgesloten dat dit boekje eerlang gevolgd wordt door een tweede deeltje.

1. Het behoeft geen verwondering dat de Waaldijk in Zuilichem in het verleden zo vaak gefotografeerd is. Het was immers de hoofdstraat van het dorp. Rechts, in het huis met het lage, rieten dak, woonden de huisslachter Daan van der Linden en Arnolda Brienen. Het pand is in 1912 afgebrand. In het grote huis verderop was de verfwinkel van Karel Benckhuyzen gevestigd. In het kleine huisje vooraan links, met het rieten dak, dat in 1913 afbrandde, woonde Aai van Pouderoijen. In het huis ernaast woonde de huisschilder Karel Benckhuyzen, voordat hij naar het schuin tegenover liggend pand aan de binnenzijde van de dijk verhuisde. Op de achtergrond (in de bocht) de bakkerij van Hannes van as. Links moeder Van der Linden-Brienen met kinderen. In het midden Coba van as met haar zusje. Op de hondekar de bakkerszoon Leen van Dalen (in het lichte pak) en Piet van Horssen. Rechts staat Benckhuyzen. Midden op de dijk het paardepad, dat de grintweg voor uitholling door de paardehoeven moest beschermen.

2. Deze foto werd omstreeks 1900 gemaakt. In het huis links woonde schoolmeester Ekelmans en later had Karel Benckhuyzen er zijn verfwinkel, totdat hij verhuisde naar het pand aan de binnenzijde van de Waaldijk. In de bocht kijkt men op de bakkerij van Hannes van Os, later van Jo van Wijk. Men ziet op deze foto duidelijk hoe het paardepad midden op de weg gebruikt werd. Het pad voorkwam dat de paardehoeven de grintweg in het midden uitholden. Op de kar ziet men Giel van Veen zitten.

3. Op dit dijkgezicht ziet men heel duidelijk het paardepad. Links is de bakkerij van Jo van Wijk, voorheen van Hannes van Os Willemzn. Het huis met de hoge sehoorsteen was de boerderij van Lies Fuyksehot en reehts daarvan ziet men nog juist de boerderij van Arie Maas. Reehts de trap naar de boerderij van de weduwe Peter van Brakel. Bakker Van Wijk staat voor zijn deur. Even verder staan twee kinderen van Fuyksehot.

4. Rechts aan de Waaldijk het voormalige burgemeestershuis, nog met een rieten dak, to en bewoond door Peter van Brakel. Links de bakkerij van Hannes van Os. Van Os was uit Aalst afkomstig. Aan dezelfde kant buitendijks ziet men nog juist de boerderij van Lies Fuykschot, die later is afgebrand. Over de herbouw werd destijds een langdurig proces gevoerd tussen het Polderdistrict Bommelerwaard boven de Meidijk en de eigenaar.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek