Warning: mysql_connect(): Headers and client library minor version mismatch. Headers:50156 Library:50527 in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php on line 15

Warning: session_start(): Cannot send session cookie - headers already sent by (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2

Warning: session_start(): Cannot send session cache limiter - headers already sent (output started at /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/database.req.php:15) in /home/0003/sites/s245/europese-bibliotheek.nl/web/require/require.req.php on line 2
Uitgeverij Europese Bibliotheek | Zwaluwe in oude ansichten deel 5 | boeken | alfabetisch-overzicht
Zwaluwe in oude ansichten deel 5

Zwaluwe in oude ansichten deel 5

Auteur
:   D.C. en P. van Elzelingen
Gemeente
:   Zwaluwe
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-1327-4
Pagina's
:   80
Prijs
:   EUR 16.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 werkdagen (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek 'Zwaluwe in oude ansichten deel 5'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

INLEIDING

Nadat wij u al vier boekjes met gegevens en ansichten van oud-Zwaluwe hebben laten zien en lezen over hoe de Zwaluwse bevolking toen woonde en werkte, zo willen wij nu iets schrijven over de zondagse rustdag en wat men er voor over had om de kerkdiensten mee te kunnen maken. De meeste hervormde gemeenteleden gingen trouw tweemaal naar de kerk. Enkele boeren van buiten kwamen per rijtuig, verder ouderen en ook jongeren te voet; auto's waren toen nog niet zo algemeen.

Op zondag fietsen was er in de jaren van 1910 tot 1930 niet bij. Men moet dan ook de gemeenteleden van bijvoorbeeld Blauwesluis en Groenendijk bewonderen die weer en wind trotseerden en die elke zondagmorgen en soms ook wel zondagavond naar de kerkdienst kwamen. In de zomer was het een mooie wandeling, langs landwegen en tussen de korenvelden, want meestal kwam men binnendoor langs de Oudeweg.

Maar in de winter was het koud en nat en in de bietentijd waren de wegen slecht begaanbaar. Zo zwaar was het in die tijd, dat een paard met volle bietenkar door de knieën ging. Het was dan voor de kerkgangers op de zondagen een ware bedevaartstocht. Aan de kerk werden dan klompen en laarzen verwisseld voor schoenen en zo kwam men toch netjes de kerk in.

Ook de familie Piet Lucas-Qurijns van het watergemaal "De Zwaluw", de familie Ansems-de Vries uit Lissabon, het tegenwoordige Brugdam, en niet te vergeten Geert Bax met het houten been uit het woonarkje, getroostten zich al deze moeite om de hervormde prediking te kunnen horen. Na Nieuwjaar, als het voorjaar kwam of als de wegen door de vorst hard waren geworden, was al het leed weer geleden.

De namen van de kerkelijk meelevende Sluizenaars waren de families van kerkvoogd Nicolaas Lucas, de gebroeders Den Engelsen, de familie Van Gent, de gezinnen Marcus, Van Heyst, Polak en de familie Knoop. Voor zover wij in de herin-

nering terug kunnen gaan, waren dat de protestante gezinnen. Zo was het ook bij de rooms-katholieke parochianen, die er ook veel voor over hadden om de kerkdiensten bij te kunnen wonen. Vooral als men ver van de rooms-katholieke kerk woonde, zoals de gezinnen die aan het einde van de Flierstraat woonden en dan te voet naar het Plantsoen hun kerkgang moesten doen - en dat niet alleen op zondag, maar ook op door-de-weekse dagen, want dan ging men 's morgens al om 7 uur met het hele gezin naar de vroege mis, wat op koude dagen zeker niet meeviel. Het was dan ook te begrijpen dat vooral de kinderen niet altijd zo blijmoedig en welgemoed kerkwaarts gingen. Het dochtertje van slager Piet van Oers wenste dan ook spontaan: "Ik wou dat wij ook maar protestant waren, dan hoefde ik niet zo vroeg uit mijn bed, om naar de kerk te gaan".

Als we ons goed herinneren gingen deze mensen met een nuchtere maag, dat wil zeggen zonder ontbijt, maar kwamen ze dan uit de kerk, dan stond de tafel gedekt en was er brood met gebakken spek; dat smaakte dan dubbel zo heerlijk.

Bij de familie Laurens Dame was het de gewoonte om na de vroege kerkdienst het gezin op krentenbollen en eierkoeken te trakteren; deze traditie wordt nog door de verdere familie voortgezet.

De rooms-katholieke Joanniskerk werd in 1875 gebouwd. Het is onvoorstelbaar dat men in die jaren met primitieve hulpmiddelen, zonder machineriën en elektriciteit zo'n gigantisch bouwwerk kon maken, maar het gebeurde toch maar! Voor het schilders- en glazenierswerk werden toen vanuit België prima vakmensen aangetrokken, zoals George van Hooydonk en Gideon Celissen; dezen trouwden later met meisjes uit Lage Zwaluwe en hebben zich toen hier gevestigd. Dit zijn familienamen die de oudere mensen nog wel kennen. De stijl van de rooms-katholieke kerk was in miniatuur zoals de St.-Pieterskerk te Rome, dus een dergelijk bouwwerk was wel een hele prestatie. Indien enigszins mogelijk, was het

ideaal van de ouderen, kerkleden of parochianen om een renteniershuisje te bouwen of te huren rondom de kerk, zodat men in de laatste jaren de kerkgang niet behoefde te missen en men de kerkelijke plichten kon vervullen. Inmiddels is er dichtbij de rooms-katholieke kerk een bejaardenhuis gebouwd; dat was wel zo gemakkelijk.

In 1944 werd de koperen luidklok van de hervormde kerk door de Duitsers die ons land bezet hielden, weggehaald, om tot oorlogswapens te worden omgesmeed. Dat was een groot gemis in het dorpsleven, want het luiden van de klok op zondagmorgen bij de kerkgang, bij blijde maar ook bij droeve gebeurtenissen is iets onvervangbaars. In 1949 werd door de hervormde vrouwenvereniging het initiatief genomen, om met toestemming van het gemeentebestuur en de kerkvoogdij, huis-aan-huis geld in te zamelen voor een nieuwe luidklok. In enkele dagen tijd had men al f 1150,- bij elkaar gecollecteerd voor de nieuwe luidklok en dat was voldoende. Bij de gebroeders Petit te Aarle-Rixel werd de nieuwe luidklok gegoten. De inwijding vond plaats in mei 1949 in een plechtige dienst die geleid werd door dominee De Reus. Kerkvoogd H. Dubbelman hield een toespraak en het zangkoor onder leiding van de heer Corstanje uit Breda luisterde de dienst op. Enkele jaren later werd door de kerkvoogden, de heren Jacob den Engelsen, Pieter Ruijsenaars en Hendrik Dubbelman, besloten een nieuwe kerktoren te bouwen onder architectuur van de heer De Wilde. Met het resultaat was de gemeente erg content. Dat kwam tot uiting door Nico Lucas, de timmerman; Laat ons gaan want de kerkklok roept/ bim bami kom dan. Deze had de oproep van het zondagse klokgelui goed begrepen.

Op 4 februari 1953, de datum van de grote overstromingsramp zijn in de getroffen gebieden van de provincies Brabant en Zeeland ongeveer 1700 mensen jammerlijk verdronken. Op de avond van 31 januari 1953 gaf de radio na de nieuwsberichten van 8 uur al zware noordwesterstorm op en om half

negen zeer zware noordwesterstorm, zodat men bezorgd de nacht inging, ook al had men als Lage-Zwaluwnaren wel meer hoog water en stormvloed meegemaakt. Toch kon men zich geen voorstelling maken van de ramp die komen ging. Zo'n noodweer, dat de dijken zou doorbreken, had deze generatie nog nooit meegemaakt. De foto's achterin dit boekje geven de gevolgen van deze grote overstroming enigszins weer.

U ziet dat de ansichten en foto's niet chronologisch geplaatst zijn, maar meer naar verloop van het dorp, dus vanaf het station Lage Zwaluwe en zo het dorp door. Het geeft zodoende misschien een enigszins verward beeld te zien, maar het is in ieder geval niet saai; telkens wordt men weer herinnerd aan een ander tijdperk. U ziet foto 's van het jaar 1913 en direct daarnaast een foto uit 1948; daaruit zult u de veranderingen in bouwstijl, maar ook in klederdracht en manier van leven opmerken, dus er is variatie genoeg. Daar er in dit boekje niet zoveel dorpsgezichten staan, maar wel foto's van mensen uit het verleden, is het eigenlijk meer een "Kent-u-zenog"-boekje geworden, dat bij de oudere Zwaluwnaren geen problemen zal opleveren bij het herkennen van de afgebeelde persenen. Met onze hartelijke dank voor de welwillende medewerking van het gemeentebestuur en de mensen die ons de foto's hebben geleend. "Dank u wel".

Dit boekje wil op zeer eenvoudige wijze in woord en beeld de vooroorlogse evenementen en de periode 1940-1945, plus hoogtepunten daarna, uit het Zwaluwse dorpsleven weergeven. Zo ziet u familiefoto's van bruiloften, oranjefeesten, uitstapjes van het rooms-katholieke en hervormde verenigingsleven, hoogtepunten uit het rooms-katholieke kerkelijke leven, met de pastoors van voorheen, een hoogtijdag voor koster Kees Kooymans, verkeersstremming op de smalle dijk, burgemeester dr. Vlak en verder foto's van mensen die iets betekend hebben voor het gemeenteleven in Lage Zwaluwe.

1. "Een Vorstelijke Verloving" vond plaats op 8 september 1936. We zien op deze foto prinses Juliana zielsgelukkig met haar prins Bernhard van Lippe Biesterveld, wandelend door de tuin van het paleis "Het Loo". Bij de bekendmaking van het heuglijk feit had prinses Juliana het zó gezegd: "Wij zijn het eens geworden, zelfs zeer eens," en dat is wel aan de gelukkige gezichten van het jonge paar te zien. In 1948 deed koningin Wilhelmina ten gunste van haar dochter prinses Juliana afstand van de troon. Op 30 april 1980 gebeurde hetzelfde: koningin Juliana, 71 jaar oud, doet na 32 jaar regeren afstand van de troon ten gunste van haar dochter kroonprinses Beatrix, die nu Koningin der Nederlanden is geworden, terwijl haar koninklijke moeder weer prinses Juliana genoemd mag worden.

2. Wij zijn hier op het station Lage Zwaluwe. Het was in de jaren omstreeks 1912, hetgeen u wel kunt zien aan de bijna middeleeuwse locomotief van de Nederlandse Spoorwegen. Deze kolos werd met steenkolen gestookt. Boven op het gevaarte staan de twee dienstdoende machinisten. Het was werk waarbij je geen schone handen hield; je kwam 's avonds wel als een zwarte piet thuis. Voor de locomotief staat het spoorwegpersoneel, onder wie vier conducteurs in uniform. Vierde van links staat Frans Dudok; hij woonde in een huisje nabij de 's Herenhuishoeve; later is hij gehuwd met Eegje ten Haaf, dit ter verduidelijking. De namen van de andere mensen op deze foto zijn ons helaas niet bekend.

3. Dirk de Botsdijk. Lang voor 1940 stond tussen de Eerste en Tweede Grintweg, net in de draai bij de vliet, de boerderij annex herberg "De Kikvors", voorheen bewoond door Hogo Walraven en zijn vrouw Saartje Penninck. Hun dochter Anna trouwde met Cornelis Polak, die het bedrijf overnam. Het was de pleisterplaats halverwege het station en het dorp Lage Zwaluwe, waar passanten even konden uitrusten en een frisse dronk gebruiken, Zondags maakte moeder Anna een wandeling van drie kwartier om de dienst in de hervormde kerk bij te kunnen wonen, maar dat had zij er graag voor over. Na een week van hard werken voor haar gezin, dat bestond uit zes dochters en drie zonen, was dat voor haar de ontspanning die zij nodig had. Nu, anno 1980, geniet oma Polak-Walraven op 98-jarige leeftijd een goede levensavond in huize "De Breedonk" te Breda, waar haar kinderen en kleinkinderen haar trouw komen bezoeken. Haar man Cornelis Polak overleed in 1970.

4. Binnenmoerdijk. In 1940 werd het vijftigjarig huwelijksfeest gevierd van het echtpaar Adriaan Dudok en Geertje Dudok-den Rooijen. U ziet hier het krasse bruidspaar, feestelijk in de bloemetjes gezet, voor hun woning aan de Binnenmoerdijk, heel gelukkig dat ze dit lustrum samen met hun vier getrouwde kinderen en kleinkinderen mochten beleven. Het was maar goed dat zij toen nog niet wisten dat hun woning, waarin ze zovele jaren lief en leed hadden gedeeld, op het einde van de Tweede Wereldoorlog geheel door oorlogshandelingen zou worden vernield. Bruidegom Adriaan Dudok werkte vele jaren bij de spoorwegen en was een trouwe kerkganger van de hervormde kerk, vergezeld van zijn onafscheidelijke paraplu.

5. Een mooie foto uit het jaar 1915 van Jacobus van der Made, die in militaire dienst was bij de Blauwe Huzaren, en Elisabeth Dudok uit de Binnenmoerdijk. Co van der Made was als varkensslachter en groenteboer een bekende figuur bij boeren, burgers en buitenlui. Als de maand november in het land was, kwam Co van der Made met zijn slagersmessen en ander benodigd materiaal de vetgemeste varkens slachten, waarvan heerlijke hammen, worsten en koteletten werden gemaakt, zodat de gezinnen er weer een lange winter, met een goed gevulde kelder, tegen konden. Uit het huwelijk van Co en Betje werden zes zonen en twee dochters geboren: Adriaan, de oudste, wel bekend als verslaggever bij dagblad De Stem, Frans, Henk, Dries, Cor, Jan, Geertje, die met baar man naar Canada emigreerde en dochter Pietje, .die trouwde met het gemeenteraadslid Johan Meeuwissen. Co van der Made overleed in 1955 en als weduwe woont Betje al een aantal jaren in het bejaardenhuis "De Ganshoek".

6. Even buiten het dorp langs de Grintweg staat de watermolen, daterend van het jaar 1794, genaamd "De Schuddebeurs", Voor 1940 was hij een sieraad in het Brabantse landschap, maar in de Tweede Wereldoorlog werd hij beschadigd en verminkt. Later werd hij verbouwd als tijdelijk onderkomen van de BB. De restauratiekosten zouden toen rond f 20.000,- hebben bedragen, hetgeen nu een lachertje is, maar direct na de oorlog werd dit bedrag door het bestuur van de domeinen te hoog geacht. De molenaar was in die jaren A. v.d. Andel, die getrouwd was met M. v.d. Andel-Polak en vier kinderen had. Toen A. v.d. Andel tragisch om het leven kwam, werd als zijn opvolger benoemd M. v.d. Andel, die in het molenhuis ging wonen. Inmiddels is er een nieuw gemaal "De Schuddebeurs" langs de buitendijk gebouwd, dat de werkzaamheden heeft vereenvoudigd. Het romantische is er echter af; die tijd is voorbij dat "de molenwieken draaiden, gedreven door de wind, om molenaar te wezen, was ik altijd gezind". De molen is nu een dood monument geworden.

7. Landbouwer Jacobus Dudok in 1933 op zijn land bij "De Schuddebeurs", aardappelen rooiend met drie van zijn zonen. U ziet in het midden vader Dudok, links zoon Cor en rechts Koos en Wim Dudok. De jongste zoon Koos werkte nog niet mee, want hij was nog te jong om de aardappelriek te hanteren; hij kwam alleen even kijken hoever het werk was gevorderd, of misschien kwam hij het middagmaal, de warme hap, brengen. Op de achtergrond langs "De Schuddebeurs" ziet u de rij bomen van de Tweede Grintweg. Tegenwoordig wordt deze weg bij de oorspronkelijke naam genoemd, Dirk de Botsdijk. Om u goed te laten oriënteren: rechts, al ziet u dat niet, staat de boerderij De Kikvors van Kees Polak en Anna Polak-Walraven.

8. Omstreeks 1928 werd bij een feestelijke herdenking of gebeurtenis deze foto gemaakt van de familie Anserns-Polak, wonende aan de Flierstraat 82. Van links, op de achterste rij: Herbert Ansems, zijn vrouw Catharina Anserns-Polak, Johanna Polak, Mien Ansems-Polak met haar zoon Herman naast haar en Bastiaan Ansems. Rechts zit, met wit gehaakte muts, oma Kaatje Ansems-Rijndorp, destijds beter bekend als baker Kaat. Dan buurmeisje Katharina Nelernans, Stijna Ansems-Spandonk, Cor Ansems en haar zus Katharina. Geheel links hun broer Herman. Verder zien we op de foto neefjes en nichtjes. Op 29 oktober 1979 is Herbert Ansems overleden "na een leven van werken en plicht" in het boerenbedrijf bij landbouwer Arnoud de Jongh.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2018 Uitgeverij Europese Bibliotheek