's-Hertogenbosch in oude ansichten deel 1

's-Hertogenbosch in oude ansichten deel 1

Auteur
:   G.J.J.F.M. Dorenbosch en Kees Spierings
Gemeente
:   's-Hertogenbosch
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3149-0
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek ''s-Hertogenbosch in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Waar thans de "gerestaureerde" "Moriaan" trots zijn muren en toren verheft, stond tot 1961 dit schilderachtige maar vervallen relict uit de vroegste geschiedenis van 's-Hertogenbosch, Reeds in 1350 liet de familie De Roover de houten gevel van "De Moriaan" vervangen door een stenen. Het voomame huis werd in de loop der eeuwen echter opgedeeld in verschillende panden en raakte steeds meer in verval. Bovenafgebeeld gedeelte diende als kelder voor de marktkramen en als heel bescheiden woonhuis. Dank zij Monumentenzorg en het gemeentebestuur werd in 1961 begonnen aan een grondige restauratie. In mei 1967 was men hiermee gereed en werd het pand betrokken door o.a. VVV.

Room-ijs, op de Markt 's Hertogenbosch 19".

24

In de plaats van het huis .Roodenburg" kwam het gebouw dat rechts staat afgebeeld. Tussen dit en "De Moriaan" begon de volksbuurt die "de Pijp" werd genoemd. Het was de rosse buurt met logernenten, danshuizen, water- en vuurhuizen waar clandestien jenever werd verkocht. Er woonden ook veel marktmensen en reizende kooplui. Dezen trokken te voet of met de hondekar de dorpen af met garen en band, paraplu's, stoffen. Echte marskramers. Ook joden woonden er velen, die volkomen in de gemeenschap waren opgenomen. Toen de Tolbrugkazerne in het begin dezer eeuw werd afgekeurd, verdwenen de beruchte gelegenheden geleidelijk aan, maar de Pijp bleef het onstuimig hart van de stad vol bruisend leven: de Jordaan van 's-Hertogenbosch. Een kleurig restant van dat ondernemende, romantische volksleven is de ijskar van de Rul, even typerend voor onze stad als voor Amsterdam het pierement.

Dit is de mooie boeht van de Hoge Steenweg naar de Markt. Op de voorgrond het patriciershuis met stoep en glanzend houten balustrade en luifel (de meeste steepen haddon een afzetting met stenen palen en ijzeren kettingen voorzien van pinnen), waar de familie Van Geffen woonde. Dan voIgt L. Rooswinkel, de bekende deftige BanketbakkerijKokerij. Later werd dit de nog befaamdere "Lohengrin", waar "Wilhelmina" zijn clubhuis had. Het woonhuis van Van Geffen werd er later bijgetrokken. Dan voIgt de garen- en bandzaak van G. H. H. Moerkerk, het ouderhuis van de vermaarde Herman Moerkerk, onvergetelijk om zijn politieke tekeningen en die van Bossehe p1ekjes en bewoners. Op 25 oktober 1944 werd "Lohengrin", inmiddels societeit der Duitsers geworden, totaal verwoest. Nu staat er Peek en Ooppenburg.

26

Met deze foto overtreden wij de tijdgrens, die gesteld was op 1930. We menen dit echter te kunnen rechtvaardigen. De foto houdt nJ. verband met misschien wei het grootste gerneenschapsfeest, dat onze stad ooit he eft gevierd: het 750-jarig bestaan van "s-Hertogenbosch in 1935, waaraan iedereen zonder uitzondering heeft meegewerkt. Behalve de stad zelf had -ook iedere wijk haar eigen comite's en feesten. Hierboven het cornite van de Markt e.o, Voorop:

Frits v. d. Ven, Chr. Smits, C. Eickholt; dan Jan Rademaker, W. Mulders, C. Nouwens; tenslotte M. v. d. Bruggen, W. Hopmans en A. Schotten. Binnen in het rijtuig schuilden de heren C. Verhagen en C. Gips (van fa. Vos), Het rijtuig is op Kasteel Nijenrode gekocht en later overgedaan aan de Nijrneegse studenten. De paarden zijn natuurlijk van Putters en de trompetblazer is ene Trurn, die men gehuurd had. En dan als 3e reden: "Lohengrin" staat er in al zijn luister op te prijken.

'- 11£1 TOGE:BO ·CH.

-

Dit dee! van het zogenaamde "blok" op de Markt heeft zich echt wei mooi gehandhaafd. De perce!ering is volkomen dezelfde gebleven, al zijn enkele onderpuien wat men noemt gemoderniseerd. Het vierde pand is de beschermde "Paternoster", daterend van 1573. Voordien was het een woonhuis, dat "De Gulden Paternoster" heette. In tegenstelling tot de meeste panden in onze stad, hadden deze weinig achterruimte, waarom men ze de "Korte Kamers" noemde. Ze waren namelijk erg ondiep. In 1508 kregen ze de naam "Die Cameretten". Op de van voor 1900 daterende tweede foto ziet men de rest van het blok, dat aanvankelijk "Longae Camerae mercatorum" heette omdat de panden tot aan de Pensmarkt doorliepen. Links in de hoek stond "Die Gulden Kalve", anno 1624, het achterhuis van "De Paternoster", dat later hulppolitiebureau werd. Precies in de hoek het logement "De Rode Os" anno 1773. De poort ernaast geeft toegang tot de boterhal. Dan voIgt "Die grote Esel", anno 1612, logement en tapperij. Ver-

27

28

volgens: "Het Witte Paard", anna 1739, de vis- en kaaswinkel van Leenders; broodslijterij "De Tinnen Schotel", anna 1729, later "De Koning van Spanje": "De Vergulde Star", anno 1656, "Bier en Gedistilleert" staat op de gevel; het grote huis vervangt twee panden; "Den Hont" anno 1656 en "Die Son" Ao 1657, later "Het Hoeike". Vermoedelijk was de fotograaf die er woonde W. de Leeuw. Later werd dit "Cafe Ducal", daarna cafe "De Vergulde Hoed"; er naast "De Vijff Ringen" Ao 1566. De bewoner Donkers bracht deze naam enige jaren na 1627 over naar het huis op de Markt naast het huidige "Noord-Brabant". Nadien heette het pand in het blok "De Groene Clock" en "De Drije Kammen", De rij wordt besloten door "De Ghulden Clock" Ao 1627, en daarnaast op de hoek (jammer genoeg niet zichtbaar) stond "De Gulden Poort" Ao 1566. Sinds 1790 was deze bezit der familie Keukenschrijver, die in 1816 de twee panden samenvoegde tot een befaamde kruidenierswinkel "Den hoek bij Keukenschrijvers" fungeerde lang zo ongeveer als Hyde Park in Londen. "Sprekerts" bij de vleet!

Op 17 juli 1930 werd door burgemeester Van Lanschot het standbeeld onthuld van Jeroen Bosch (plm. 1450-plm. 1516). Het was ontworpen door August Falize (1872-1936), leraar aan de beeldhouwklasse van de Koninklijke Technische Ambachtschool. Het stond in deze ruimte nogal veri oren, zoals eertijds "de lange Sijn" - de monumentale lantaren - en het werd daarom overgebracht naar de huidige plaats op het smallere Markt-gedeelte. De van hardstenen trappen voorziene "lange Sijn" (te zien op voorgaande ansichten) stand op de plaats, waar vroeger het schandblok en de ijzeren korf werden opgesteld.

~f;:;:

.-. 'q'

St.ndbeeld Jheroen Bosch. Groote Markt 's-Hertogenbosch

._...-..L --~

Klompenbeurs op de Markt 's Hertogenbosch

/9/1

30

De Bossche Markt is niet aileen architectonisch mooi, maar ook belangrijk om haar sociale en economische functie. Ondanks de grote uitbreiding die de stad sinds 1945 onderging, ondanks aile supermarkten en soortgelijke zaken, blijft het .markten", vooral op woensdag en zaterdag, bij de huisvrouwen (en tegenwoordig ook -vaders) sterk in trek, en zij is dan's morgens het bruisende hart van de stad, zoals zij dat van haar vroegste bestaan af geweest is. Nog altijd staan de kramen in lange rijen over heel de "Grote Markt" opgesteld en verdringen zich honderden en honderden voetgangers in de tijdelijke straten die daar tussen liggen. Nog altijd mengen geuren van kaas, vis, snoepgoed en stoffen zich dooreen, en nog altijd verspreiden de bloemenstalletjes kleuren en geuren wijd in het rondo Op de groente- en fruitmarkt op de Pensmarkt spreidt nog steeds Moeder Aarde haar onuitputtelijke goedheid uit in binnen- en buitenlandse producten, en weI in zo een overvloed, dat men er een schuldgevoel door zou kunnen krijgen.

.:

Veel typerende dingen van het Bossche marktleven zijn gaandeweg verdwenen. Daar zijn allereerst de klederdrachten del' boerinnen. Een verdwenen markt-onderdeel is de klompenbeurs, zoals een ansicht die vereeuwigt, De Meierijse boerin (men zie haar poffer) kwam er mee naar de stad, niet aileen omwille van de boeren, maar ook ten gerieve van de burgers. In die sobere tijd was voor velen de schoen aileen maar zondagse dracht. Typerend waren ook de huifkarren, die vooral aan de stadhuiszijde dikwijls bij tientallen stonden opgesteld. Ook de grote korven, waarin boter en eieren naar de markt werden gebracht ziet men niet meer. Ook met korven bloemen kwamen de boerinnen naar de rnarkt, maar veel was er met haar simpele .Jxierenboeketjes" niet te verdienen. Velen waren al blij het zout in de pap te verdienen, en wie koopt er dan bloemen? Deze kleine serie markttoneeltjes geeft verschillende aspecten van het marktleven rond 1900 te zien, die destijds karakteristiek waren voor onze stad.

31

's - Hertogenbosch Tussen "In den Ekster" en de bakkerswinkel van v. d. Heijden begon wat toen nog de Korte Kerkstraat heette. Het rook er in die smalle pijp altijd zo heerlijk naar vers brood en tegen Sinterklaas naar speculaas, kruidig en zoet, want de bakkerijdeur stond altijd open en anders wei het tuimelraam. Op deze kaart is op de achtergrond die smalle straat nog juist te zien. De melksalon van Van Wees, waar een kop chocolade 6 cent kostte, trok vooral veel scholieren van buiten die "overbleven" en er hun boterhammen aten. 's Avonds kwamen er geliefden. Waar de straat zich verbreedde stond de Nutschool, verborgen achter de hoge muur van de kleine speelplaats. Een echte winkelstraat was (en is nog) de Kerkstraat: slagers, bakkers, confiseurs, sigarenwinkeliers, boek- en muziekhandelaren.juweliers, modistes, stoffenverkopers en wie al meer trokken vooral de beter gesitueerden. Een gedegen winkelstraat. Met befaamde zaken, zoals Loretz, v. Lieshout (speelgoed e.d.) bekend als "De vuile vinger": Hillenaar (vis); Weijl, de onvergetelijke confiseur van gevulde speculaas en gemberbollen: Klaassen, graveur en stempelfabrikant. Gerenorn-

t<erks:n..at

32

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek