's-Hertogenbosch in oude ansichten deel 1

's-Hertogenbosch in oude ansichten deel 1

Auteur
:   G.J.J.F.M. Dorenbosch en Kees Spierings
Gemeente
:   's-Hertogenbosch
Provincie
:   Noord-Brabant
Land
:   Nederland
ISBN13
:   978-90-288-3149-0
Pagina's
:   160
Prijs
:   EUR 19.95 Incl BTW *

Levertijd: 2 - 3 weken (onder voorbehoud). Het getoonde omslag kan afwijken.

   


Fragmenten uit het boek ''s-Hertogenbosch in oude ansichten deel 1'

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Opnieuw zo'n deftige stille straat aan de stadsrand: de Papenhulst, zo geheten naar de vele "papen" die als kanunniken van de St.-Jan er hun huizen bezaten, benevens een grote wijnkelder, de Heerenkelder (links achteraan). Later werd deze logegebouw. De schamele woningen links voor kunnen behoord hebben tot de zoutziederij, die rond 1900 er achter lag. Overigens zijn het allemaal kloeke, fiere huizen. Het grote pand rechts met balkon diende tot 1865 tot Stedelijk Gymnasium en op de bovenverdiepingen was het Prov. Genootschap gevestigd. In 1865 kwam er de R.H.B.S., die er tot 1905 verbleef. In 1906 werd het tot St.-Jozefgesticht (arme mannen en wezen) als hoedanig het 19 juni J 907 plechtig werd geopend. In 1925 verhuisde dit naar het Muntelbolwerk. Het daarnavolgende pand diende tot Rijksnormaalschool, en daarnaast lag de aloude Casino-schouwburg, eigendom van de in 1828 opgerichte societeit Casino. Men ziet duidelijk de ijzeren luifel, waaronder de koetsjes voorreden. In 1935 werd het nieuwe

53

Pap nhuLt' IlERTOOESHO ca.

Uitg. los. Nuu. Amst"d.,n.

54

Casino op de Parade betrokken, dat in 1966 Stadsschouwburg werd. Een zeer merkwaardig gebouwtje ziet men rechts achter: een theehuisje aan de Binnendieze, overblijfsel van het klooster der Arme Carmelieten van Boxtel. Het was binnenin beschilderd met familiewapens en is sinds 1912 verdwenen. Wij noemden de Papenhulst stil en deftig. Dat was zij ook, behalve op bepaalde uren van dag en avond. 's Morgens rond 9 uur, en vervolgens 12,2 en 4 uur kreeg de straat een levendig aanzien. De jeugd trok naar of uit school: jongens en meisjes, kinderen, knapen, jongemannen, jongedames, want er was niet alleen een kleuter- en lagere school. Zo goed als heel het voortgezet onderwijs was omstreeks 1910 op en rond de Papenhulst geconcentreerd. In hetzelfde grote complex waar de bewaar- en de lagere school van de zusters uit de Choorstraat was, was ook de kweekschool Concordia. Verder stond er het St.-Josephgesticht met schoolgaande wezen, dan de Rijksnormaalschool, het Stedelijk Gymnasium in het Nachte-

n b s h.

gaalslaantje en tenslotte de R.H.B.S.ยท Maar tijdens de schooluren was de Papenhulst een stille ingetogen straat met soms vaag klasse-gerucht als een gezamenlijk "tafeltje" werd opgezegd, monotoon en drenzerig. Soms was er een blijder geluid. Dan had een klas zangles. De Lagere-Meisjesschool, die de straat overheerst, is gebouwd in 1908 en er werden verschillende oude huizen voor afgebroken, o.a. het St-Eloys Vrouwengasthuis. Kende de Papenhulst overdag een bijna seizoen-achtige afwisseling van tierig jonge bedrijvigheid en verstorven stilte, ook 's avonds had zij vaak die variatie: was er in Casino .Jets te doen" dan reden de koetsjes aan, haastten voetgangers en voetgangsters zich voort, stond onder de luifel het .Jdootjesvolk" met zijn mond open te staren naar de dames in bont en avondkleed. Was de voorstelling begonnen dan doofden de gaslampen, het volk droop af en de Papenhulst trok zich in zichzelf terug. Nu en dan gleed een paartje door de lichtplas onder de straatlantaarns plantsoenwaarts. In het

55

Groot HekelJao.ll.'s J1ERTOGE~BO"CH.

56

Nachtegaalslaantje kwam de liefde tot bloei ... Nog altijd is de Papenhulst onderwijscentrum, maar stil zoals vroeger tijdens schooltijd is het er niet meer. Te mindel' sinds de Ver. van de Broeders van Barmhartigheid van St.-Johannes de Deo er hun ziekenhuis hebben. In 1876 waren zij in onze stad al begonnen met particuliere ziekenverpleging. Zij waren bekende figuren in het stadsbeeld door hun dagelijkse wijkverpleging en het "afleggen" del' gestorvenen. Zij woonden in de Orthenstraat en in 1879 verhuisden de .Duitse breeders" naar de Papenhulst, waar in 1914 een eigen (mannen)ziekenhuis werd gebouwd. In 1963 verlieten zij de stad en droegen de zorg van het vergrote ziekenhuis over aan de zusters van Trier. Het Nachtegaalslaantje vormt voor duizenden Bosschenaren een onvergetelijke jeugdherinnering. Jarenlang hebben zij het dag op dag betreden of bereden om naar het Gymnasium of H.B.S. te gaan. Rechts op de voorgrond de "oude" manege van de veldartillerie, omgeven door een hek. Er achter ligt het

"kippenlaantje" naar de H.B.S. en de gymnastiekzaal, dan voIgt het Stedelijk Gymnasium. Links: de Casinotuin met zijn muziektent: domein destijds van de Bossche "happy few". Aan de Grote HekeIIaan stonden de Manege (links) en de H.B.S. die op 5 september 1905 in gebruik werd genomen. De laan dankt haar naam aan de Grote Hekel, die vroeger de waterstand regelde in de Binnendieze. Toen de waIIen geslecht werden, zijn de plantsoen-achtige Ianen aangeIegd, die van de Vughterbrug naar Sluis 0 langs de stadsrand liepen met parkaanleg op bastion Oranje, BazeIaar en St.-Anthonis. In het begin dezer eeuw was op zondag een wandeling "over de wallen" een vast programma-punt voor veel vaders en moeders met hun kinderen. Een van de mooiste plekjes was wel dat bij de Grote Hekel, waar de Binnendieze bij "De Roode Leeuw" de stad binnenkwam en via de Casino-tuin zijn weg vervolgde. Dit was (is) de zogenaamde Grote Stroom.

'5 HERTOGEJ 'BOSCH Petreleersche Wcs

58

Eeuwenlang is Oost-Brabant 's winters bijna jaarlijks slachtoffer geweest van het water. De Maas met haar gering verval tussen Grave en Heusden kon als regenrivier vaak het water niet verwerken en om rampspoedige dijkbreuken te voorkornen, stelde men dan de Beerse overlaat in werking. Schoten uit twee kanonnetjes op de wal van Grave (zij staan daar nog) kondigden dit noodlottig ogenblik aan. Heel het Maasland rond Oss kwam onder water te staan, evenals de velden rond 's-Hertogenbosch en die van de Langstraat. Wekenlang lagen dorpen en boerderijen dan gei'soleerd. Voor de Bossche jeugd was het een festijn als de Pettelaarse weg onderliep. Kalmoes zoeken was dan een nieuw spelletje. En strengde de winter dan kon men tot Den Dungen, tot Waalwijk zelfs, schaatstochten maken.

Hoe gewild het Plantsoen en de wallen waren als wandelplaats blijkt wei uit bovenstaande en volgende ansichten. Bij bastion Baselaar was de ruimte, ontstaan door het slechten van de wallen wei het grootst, en daar was het dan ook gezellig vertoeven. Het was bijzonder deze plek die men het Plantsoen noemde. Het is tussen 1880-1890 aangelegd en beplant door tuinarchitect J. M. Marechal. Om ook hen, die niet over de mogelijkheden beschikten de muziek-uitvoeringen bij te wonen in de Casino-tuin (aileen toegankelijk voor leden en hunne dames), werd op het bastion een muzieknis gebouwd, waar door het Stedelijk Muziekcorps onder leiding van Mar. Ogier Sr. concerten werden gegeven. Later kwam er ook een houten paviljoen met terras (Albers). Een jaarlijkse attractie voor ook de

59

:.

- -,

-.... ~4

( : ( 0 ( l!f hE! L .. "

60

gewone man, was de opvoering van "De Frernersberg", gevoJgd door de "Slag blJ Waterloo" met echte kanonschoten en krijgsrumoer. Het pJantsoen zag dan zwart van belangstellenden die dicht opeenstaande, de angstige spanningen ondergingen van de heldhaftige slag van 1813 en de vreugden van de overwinning. Generatie na generatie heeft die Slag de volksverbeelding gevuld met romantiek en heldendorn, Op de Ie ansichtkaart is duidelijk te zien, dat er heel wat toehoorders plaats konden vinden. De bewaking van het plantsoen was toevertrouwd aan een of twee sneciale politiernannen, de zogenaamde walagenten, zoals er links een poseert in zomertenue. Hoe druk het kon zijn op zonnige middagen komt weI heel sterk uit op de ansicht met moeders en dienstboden, die paraderen met kinderwagens en wandelwagentjes allerhand en die ook nog een prachtig uitgedost zoontje - grote witte stroh oed en smet-

PJantsoen

teloos witte blouse - meenamen, zoals er een voor de boom links staat. Uiterst links staan twee geuniformeerde mannen, waarvan de linkse een dik boek in de hand heeft en een geldzak. Zonder enige aarzeling herkent men er het kaartjesboek van de paardetram uit. De koetsier en de conducteur, m.a.w. de trambezetting, pauzeert en poseert even. Hoe bevolkt het plantsoen ook ooit mocht zijn, altijd was er toch die weldadige stilte en rust, versterkt door de nabijheid van het weidse ongeschonden Bossche Broek, waarover men zulk een mooi uitzicht had. Aan de stadszijde was er bovendien de rust van de grote tuinderijen van o.a. Voets en v. d. Heijden. Wie kan zich nu nog de stilte voorstellen, de vrede en de kalmte die spreekt op de laatste kaart, met het lege paviljoen-terras. Een volkomen geluidloosheid hangt er, nu en dan door niets anders onderbroken dan door het gepraat van de twee mannen op de bank.

61

62

De wandeling over de wallen en door het Plantsoen eindigde meestal bij Sluis 0 met haar ophaalbrug. Deze werd met de hand bediend, en al was ze smal en kort, de twee bruggewachters hadden zwaar werk met het optakelen. Ze werd maar aan een kant afgesloten en het was voor iedere jongen en menig meisje een plezier om de brug, als ze weer neergelaten werd, op te lopeno Die schok! En dat nadenderen! De brug dateert van omstreeks 1900 om Hekellaan en Maastrichtseweg te verbinden. De Zuid- Willemsvaart werd gegraven 1822-1826. Op deze plek heeft de Waterpoort of "De Kleine Hekel" gelegen (van rond 1534), ze is afgebroken toen men het kanaal ging graven.

<<  |  <  |  1  |  2  |  3  |  4  |  5  |  6  |  7  |  8  |  >  |  >>

Sitemap | Links | Colofon | Privacy | Disclaimer | Leveringsvoorwaarden | © 2009 - 2019 Uitgeverij Europese Bibliotheek